Atrakcją Rzucowa, wsi o XVI-wiecznych tradycjach hutniczych, znajduje się zabytkowy zespół dworsko-parkowy z elementami dawnej huty.
Dzieje osady sięgają XII stulecia, gdy w rejonie przysiółka Górka–Andrzejów założono graniczną strażnicę kasztelanii żarnowskiej. Pozostałością umocnień systemu obronnego jest częściowo zniszczone grodzisko z zachowanymi wałami, położone nad strumieniem wpadającym do rzeczki Jabłonicy.
W XIV wieku istniejący tu majątek rolny należał do rodziny Czapleńców. Następnie był własnością Leszczyńskich, Odrowążów i Świętosławskich.
W 1817 majątek Rzuców kupił Wojciech Krygier, wnuk niemieckiego osadnika, pionier metalurgii na Mazowszu. Wybudował walcownię blachy, druciarnię i gwoździarnię – pierwsze w Królestwie Polskim. Zaprojektował i zbudował nowatorski piece pudlarskie. W 1856 inwestycję zmodernizował jego syn Andrzej. Zakład zatrudniał niemal 200 pracowników zatrudniała 133 robotników, dysponował trzema maszynami parowymi i siedmioma kołami wodnymi. Roczna produkcja przekroczyła 1500 ton.
W roku 1884 dobra – wraz z 450-hektarowym otoczeniem – nabyli Mokiejewscy, którzy prowadzili w Warszawie przy ul. Grzybowskiej renomowaną destylarnię alkoholi. Poza rolnictwem, zwłaszcza oprawą zboża i ziemniaków, wciąż działała huta żelaza i odlewnia. Istniał stawy rybne, sady oraz tartaki. Mokiejewscy wznieśli modrzewiowy dwór otoczony parkiem. W 1940 r. ostatni właściciel, Witold Mokiejewski, zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Dachau.
Po wojnie majątek upaństwowiono, zaś dwór zdewastowano i okradziono z bogatego księgozbioru i wyposażenia.. Urządzono w nim dom dziecka, funkcjonujący przez 40 lat. Później obiekt niszczał. Od 2011 roku znajdują się – razem z parkiem – w rękach prywatnych. Odzyskał dawną świetność.
Wykonany z bali modrzewiowych i podpiwniczony obiekt należy do unikatowych w Polsce zabytków architektury drewnianej. Powstał w stylu włoskim. Jest parterowy z mieszkalnym poddaszem i naczółkowym dachem, ryzalitem na osi fasady oraz sienią na osi budynku.
Obok stoi tzw. „Wikaryjka”, zbudowana z kamienia łamanego, to dawny lamus. Opodal jest też porośnięty pagórek maskujący lodownię. W stawie parkowym hodowano przed laty karpie, a wodę wykorzystywała odlewnia żelaza. Jej pozostałości mieszczą się niedaleko. W parku zachował się starodrzew: aleje lipowe i grabowe, olsza czarna, wiąz, modrzew europejski, robinia i inne gatunki. Najstarszym okazem – pomnikiem przyrody jest dąb szypułkowy o obwodzie 4,2 m, liczący pond ćwierć wieku. Obecni właściciele nazwali go „Bartuś”. Zarówno dwór, jak park wpisane są do rejestru zabytków.
(TO-RT)
Źródło: P. Libicki “Dwory i pałace wiejskie na Mazowszu”
