Pałac w Kozienicach był po I rozbiorze Polski rezydencją wypoczynkową i myśliwską Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Ponieważ monarcha nie dysponował w kraju wykwalifikowanymi architektami, malarzami, dekoratorami i rzeźbiarzami, sprowadzał ich z zagranicy. Francesco Placidi w 1775 r. na polecenie monarchy w miejscu drewnianego dworu zaprojektował murowany, barokowy pałac, nadając mu okazałą szatę z dekoracjami elewacyjnymi noszącymi już cechy klasycyzmu. Budowlę wznoszono w latach 1776-78.
Według panujących wówczas trendów, założenie pałacowe wyróżniło się zaznaczoną osią urbanistyczną, która otworzyła widok na pałac przez perspektywę drogi wiodącej do miasta. To estetyczne rozwiązanie widokowe i stworzyło dogodny dojazd do rezydencji. W dolnej części pałacu znajdowały się bogato zdobione apartamenty króla i sale reprezentacyjne, na górze pokoje przeznaczono dla służby, inne pomieszczenia służyły jako garderoby i magazyny.
Przed wejściem do pałacu wykonano ozdobny dwuramienny podjazd z balustradami i posągami na cokołach, którego stopnie prowadziły do środka budynku. Bramę wjazdową na teren pałacowy stanowiło pięcioosiowe, ażurowe ogrodzenie utworzone z filarów i krat. W jej części środkowej – wjazd – flankowały wysokie filary, dźwigające rzeźby przedstawiające zwierzęta, autorstwa rzeźbiarza i sztukatora Franciszka Pincka.
Obok korpusu głównego stojącego w głębi dziedzińca po jednej stronie wg planu i pod nadzorem Placidiego powstało w latach 1778-1782 parterowe boczne skrzydło, tzw. murowana jednopiętrowa oficyna gościnna.
Środek dziedzińca zajmowało zagłębienie (gazon) w stylu francuskim, miało kształt barokowego kartusza. Wokół pałacu i w parku ustawiono kamienne dekoracje. Przed pałacem widniały wykonane z piaskowca, postawione na postumentach 2 rzeźby z poł. XVIII w. autorstwa włoskiego rzeźbiarza nawiązujące do królewskich polowań, przedstawiające sceny myśliwskie – polowanie na dzika i niedźwiedzia.
17.04.1794 r. wkroczyli do Kozienic Rosjanie i ograbili doszczętnie królewską rezydencję. Decyzją Poniatowskiego pałac zamieniono wówczas na lazaret dla poszkodowanych w czasie powstania. Poległych żołnierzy Insurekcji Kościuszkowskiej chowano na cmentarzu przykościelnym nieopodal pałacu. W 1795 r. nastąpił III rozbiór Polski. Kozienice znalazły się pod zaborem austriackim i z pałacu wywieziono to, czego nie zabrali Rosjanie – w tym galerię obrazów.
Nowy okres pałacu związany jest z rodziną Denów. Po objęciu mocno zniszczonego obiektu przystąpili oni do napraw gmachu. Zachwycał swym pięknem aż do II wojny światowej. 12.09.1939 r. stacjonujące w nim wojsko niemieckie podłożyło celowo ogień. Wraz z głównym budynkiem spaliła się oficyna gościnna. Straż pożarna nie została przez Niemców dopuszczona do gaszenia pożaru. Z dawnego założenia pałacowego została tylko wieża, wozownia i dawne pomieszczenia kuchenne. Ocalały prawdopodobnie tylko dlatego, że mieściła się w nich poczta i łącznica telefoniczna. W 1942 r. ruiny zgliszcz rozebrano, część cegły z rozbiórki została wykorzystana do rozbudowy szpitala przy ul. Lubelskiej. Po zakończeniu wojny resztki po pałacu, sprzedano mieszkańcom miasta, którzy wykorzystali ten materiał do odbudowy swym domów. W miejscu spalonego pałacu w latach 50. powstała siedziba władz lokalnych
Z dawnego zespołu pałacowego zachowały się do dziś:
-
dawna wozownia i stajnia połączone w jeden zespół z obiektem dawnej oficyny kuchennej – lat 1778-82, przebudowana w latach ok. 1896-1900
-
wieża (prawdopodobnie przełom XIX i XX w.)
-
kamienne schody od strony parku (z poł. XIX w.)
-
2 cokoły pod rzeźby myśliwskie (z 2. poł. XVIII w.)
-
cokoły z dwoma XIX-wiecznymi wazonami
-
4 XIX-wieczne słupy bramy wjazdowej
-
8 kolumn oświetleniowych
-
basen obłożony kamiennym obramieniem.
Gmina Kozienice w ostatnich latach rozpoczęła rewitalizację zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego.
(TO-RT)
Źródło: kozienicepowiat.pl, internet
