Radom: Niedoszły noblista

Jan Bogumił (Gottlieb) Bloch, jeden z najzamożniejszych Polaków XIX stulecia.

Ten finansista, dobroczyńca, pacyfista i pierwszy polski kandydat do pokojowego Nobla przyszedł na świat w Radomiu 15 czerwca 1836 roku. Pochodził z rodziny żydowskiej – syn właściciela farbiarni wyrobów bławatnych. Do 15. roku życie kształcił się w swym mieście rodzinnym. W dorosłość wchodził w Warszawie. Pracował w banku jako goniec, zarazem ucząc się w gimnazjum. Po maturze zdecydował się na konwersję religijną. Stał się ewangelikiem obrządku kalwińskiego.

W wieku 19 lat zatrudnił się jako pomocnik administratora majątku ziemskiego na Podolu, następnie działał w kolejnictwie, wspomagając budowę „drogi żelaznej, warszawsko-petersburskiej”. Kolejne doświadczenia zawodowe zdobywał na terenie Niemiec, gdzie jednocześnie studiował ekonomię.

Zamieszkawszy w Warszawie, otworzył kantor bankowy. Dochód inwestował w mechaniczną piekarnię, zmodernizowany młyn parowy, cukrownie. Po Powstaniu Styczniowym,  które wspomagał finansowo, uczestniczył w reorganizacji Banku Polskiego. Współtworzył też inne ważne instytucje: Towarzystwo Kredytowe miasta Warszawy, Bank Handlowy, Towarzystwo Ubezpieczeń, Towarzystwa Wodociągów i Kanalizacji. Założył kilka fabryk podkładów kolejowych i współfinansował budową szlaków „żelaznych” z Warszawy do Łodzi oraz Zagłębia Dąbrowskiego.

Uświadomiwszy sobie jak gigantyczne zniszczenia mogą wywołać osiągnięcia techniki wykorzystana przez wojsko stał się zdeklarowanym pacyfista. Był jednym z inicjatorów Konferencji Antymilitarnej, zorganizowanej w 1899 roku w Hadze. Dwa lata później Akademia Umiejętności wysunęła jego kandydaturę do pokojowej Nagrody Nobla.

Bloch, który u schyłku życia przeszedł na katolicyzm, zasłynął również działalności filantropijną. Tereny na warszawskim Powiślu ofiarował pod budowę Domu Pomocy społecznej św. Franciszka Salezego. Ufundował także Muzeum Wojny i Pokoju w Lucernie. Zmarł w Warszawie 7 stycznia roku 1902.

(TO-RT)

Źródło: R. Kołodziejczyk „Jan Bloch (1836–1902)”