Walery Przyborowski – ur. 27 listopada 1845 w Domaszewicach, zm. 13 marca 1913 w Warszawie – polski historyk, pisarz, powstaniec styczniowy.
Przyszedł na świat w rodzinie szlacheckiej herbu „Sulima”. Uczył się w Kielcach, a potem w Radomiu. Wziął udział w Powstaniu Styczniowym, po którego upadku przez kilka miesięcy był więziony przez władze carskie. Po studiach w warszawskiej Szkole Głównej, współpracował z różnymi pismami i redagował gazetę „Chwila”. Oddał się pracy dziennikarskiej, próbował sił jako redaktor, ale bez większych sukcesów, gdyż przedstawiany tam program ugody z caratem nie był dobrze odbierany przez czytelników.
Od 1900 do roku 1904 nauczał historii w radomskiej Szkole Handlowej. Był lubiany przez uczniów, lecz jego asekurancka postawa i brak zaangażowania w walkę o szkołę polską nie były akceptowane. Mieszkał przy ul. Reja 4. Na tym budynku dziś znajduje się tablica pamiątkowa.
Jako literat debiutował w 1869. Ogromną popularność zagwarantowały mu powieści historyczno-przygodowe dla młodzieży, przypominające wydarzenia z dziejów ojczystych i budzące świadomość narodową, m.in.: ”Bitwa pod Raszynem”, „Szwoleżer Stach”, „Upiory”. „Rycerz bez skazy i trwogi”, „Noc styczniowa”, a zwłaszcza „Szwedzi w Warszawie”, która doczekała się ekranizacji. Książki te przypominały młodym Polakom fragmenty rodzimej historii, wzmacniały uczucia patriotyczne i z tego powodu ich twórca stawał przed sądem.
Pod pseudonimem Zygmunt Lucjan Sulima wydał „Pamiętnik powstańca z 1863 roku” oraz „Wspomnienia ułana z 1863 roku”. Pisał także wielotomowe dzieła historyczne na ten temat, między innymi wykorzystując zdobyte archiwa powstańcze.
Był prekursorem polskiej powieści kryminalnej: „Noc z 3 na 4 grudnia”, „Czerwona skrzynia”, „Tajemnicza zagadka”, „W Lasku Bielańskim”, „Liść akacji”. Niektóre jego utwory zawierały elementy grozy: „Szkielet na Lesznie”, „Widmo w Kanonii”, „Rubin wezyrski”. Po latach te segment spuścizny twórczej Przyborowskiego nie wzbudza większych emocji czytelniczych.
Grób prozaika znajduje się na cmentarzu powązkowskim w Warszawie.
(TO-RT)
Źródło: „Radomskie wędrówki regionalne” opr. Janusz Pulnar
