Mniszew leży w gminie Magnuszew, 14 kilometrów na północny-wschód od Warki.
Znajduje się na cyplu złożonym z kilku wydm opływanych przez Wisłę i jej starorzecze oraz ujście Pilicy. Nazwa miejscowości ma etymologię religijną. Pochodzi od słowa mniszka, gdyż w XII wieku na tym terenie, konkretnie na pobliskiej Ceglanej Górze, funkcjonował klasztor zakonu norbertanek. Okolica zasiedlona był już w epoce brązu, czego dowodzi znaleziona na dnie Pilicy para naramienników z tego okresu.
W 1382 roku książę mazowiecki Janusz I Straszy nadał osadzie prawa miejskie. Pierwszym zarządcą został Paweł zwany Kopaczem, następnie Jakub Prusin, wójt czerski. W kolejnych stuleciach Mniszewem władali Kiniccy herbu Prawdzic, którzy z czasem zamienili nazwisko na Mniszewscy. Później dobra przeszły na własność magnaterii: Radziwiłłów oraz Lubomirskich.
W 1656 pod wojska hetmana Stefana Czarnieckiego rozbiły tam trzytysięczny regiment szwedzki. Opisał to Henryk Sienkiewicz w „Potopie”: „Oddział przybocznej piechoty francuskiej, złożony z czterystu ludzi, rzucił broń, trzy tysiące wyborowego żołnierza, muszkieterów i jazdy, uciekało aż do Mniszewa. Muszkietników wycięto w Mniszewie, jazdę goniono ku Czerskowi, póki nie rozproszyła się zupełnie po lasach, trzcinach, zaroślach. Tam nazajutrz dopiero wyszukiwali pojedynczych jeźdźców chłopi.” Fragmenty uzbrojenia oraz kul z owej potyczki do dziś zdarza się wydobywać z pól – podczas orki – okolicznym rolnikom.
W połowie XVIII wieku obszar stał się własnością Agnieszki Lubomirskiej, przyszłej matki króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który w tamtejszym pałacu rodzicielki spotykał się z…kochankami.
Przez dekady dochody przynosił miastu handel na dolnej Pilicy i Wiśle. Spływało tamtędy około 600 000 bali drzewnych rocznie, o towarach rolnych nie wspominając. Za czasów zaboru rosyjskiego Mniszew podupadł i w 1829 roku stracił prawa miejskie. Znaczącymi postaciami stali się wówczas dwaj Niemcy, bracia Jan i Feliks Heryngowie, którzy szybko się spolszczyli przyjmując nazwisko Wodanowscy. Potem majątek odkupił od nich Wilhelm Malcz. Założył plantację chmielu oraz buraków cukrowych, a także cukrownię i browar. W 1866 roku inwestycję nabyli Żydzi, bracia Beniamin i Michał Kassamanowie. Ich potomkowie gospodarowali tam aż do II wojny światowej, podczas której w większości padli ofiarą Holocaustu.
Latem 1944 wieś znalazła się w ogniu walk na przyczółku warecko-magnuszewskim i została doszczętnie zniszczona. 33 lata później odbudowany Mniszew za patriotyczną postawę miejscowego społeczeństwa podczas okupacji odznaczono Krzyżem Grunwaldu III klasy, otwierając tam skansen bojowy.
(TO-RT)
Źródło: L. Herz “Wędrówki po Mazowszu”
